70 rocznica Czerwca 56 - odc. 07 Pomnik i pamięć Czerwca 56

00:00:00: Posłuchaj o zrewoltowanym mieście.

00:00:11: Siedemdziesiąta rocznica robotniczego butu.

00:00:14: A ludzie naprawdę byli zwurzeni, to to był

00:00:16: szczyt!

00:00:17: To był

00:00:17: szczyć już!

00:00:19: Dwudziestego ósmego czerwca, tysiąc dziewięćset pięćdziesiętego szóstego Poznań sprzeciwia się komunistycznej władzy.

00:00:30: Każdy prowokator czy szaleniec, który odważy się podnieść rękę przeciw władzy ludowej.

00:00:37: Niech będzie pewny, że mu tę rękę Władza Ludowa odrąbie interesie klasy robotniczych.

00:00:44: Plac Adama Mickiewicza w Poznaniu

00:00:47: a

00:00:47: na nim dziesiątki tysięcy ludzi i jak sądzę tyle z głęboko przejętych wzruszonych serc.

00:00:55: Dopiero ćwierć wieku oto krwawego stłumienia Poznańskiego Czerwca, mieszkańcy miasta i robotnicy mogli upamiętnić te wydarzenia.

00:01:03: W centrum miasta na fali Solidarności stanęły poznańskie krzyże i o tym powiemy w ostatnim odcinku naszej serii.

00:01:12: Przyczyny przebieg ofiary i upamięтnienie zapraszają Jacek Kosiak i Jarosław Burhart.

00:01:19: Przede wszystkim nie powstałby, gdyby nie solidarna, że gdybyn nie porozumienia sierpniowe to dopiero wtedy możemy mówić o upamiętnieniu czerwca.

00:01:29: Kiedy na fali zmian które występują po sierplniu.

00:01:35: Zmian dotyczących postrzegania faktów historycznych a przede wszystkim najnowszej historii robotnicy ci którzy strajkowali w Stoczni Gdańskiej upominają się To, co wydarzyło się w roku milionów tysięcy dziewięćset siedemdziesiątym czyli o upamiętnienie śmierci ich kolegów z roku tysiąc dziewiąćset sedemdzisiątego.

00:01:53: i to się uda.

00:01:54: Pamnik w grudniu osiemdziesiętego roku który upamiętenia wydarzenia grudnia zostaje w dziesiątom rocznicę tych wydarzeń odsłonięty.

00:02:03: a co z nami?

00:02:04: Co z Poznaniem?

00:02:05: I tu właśnie na tej fali budowy monumentów które mają przypominać o tym co wydażyło się najnowszej historii Polski.

00:02:13: do poznania trafia Zgoda na to, że ma być budowany pomnik.

00:02:17: dociera do władz miasta Poznania wiosną.

00:02:20: Wiesiąt dziewięćset osiemdziesiątego pierwszego roku.

00:02:22: Kto

00:02:23: wydał tą zgodę?

00:02:24: Przede wszystkim Komitet Centralny Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, bo bez zgody z KC nie byłoby jakiekolwiek mowy o tym że upamiętniamy i coś co się nazywało wypadkami poznańskimi.

00:02:36: Bo tak to się o tym mówiło.

00:02:37: Zostaje rozpisany konkurs wiosną.

00:02:39: Wiesiąt dziewięćset osiemdziesiątego pierwszego roku i różne modele różnych pomników.

00:02:45: No

00:02:45: właśnie były proponowane zupełnie inne rozwiązania niż te które widzimy dzisiaj.

00:02:51: Pamiętam to ponieważ byłem wtedy uczni... czwartego liceum ogólnokrzałcącego w Poznaniu i chodziliśmy na wystawę do zamku, jeżeli pamiętam.

00:02:59: Tam ona była.

00:03:00: można było te modele różne zobaczyć.

00:03:02: solidarność poznańska prezentowała je I mieszkańcy Poznania mogli wypowiedzieć się na temat każdego z tych modeli.

00:03:10: Oczy jak magnez przyciąga wyniosła sylweta

00:03:14: pomnika.

00:03:16: Pomnik jest wysoki góruje nad placem.

00:03:18: każdego tutaj dojrzy.

00:03:21: Oprócz dwóch kroczących krzyży, czyli

00:03:23: tego pomnika, który jest obecnie...

00:03:26: Były także modele płyt, które miały się tam znajdować.

00:03:29: no właśnie gdzie się miały znajdować.

00:03:31: i tu jest miejsce, które jedno jedyne, które wskazywano że musi być to pomnik na ówczesnym placu Stalina, czyli patch dzisiaj placu Adama Mickiewicza i musiał być w centralnym miejscu.

00:03:44: I konkurs wywołał kontrowersję, tzn.

00:03:46: też dyskusje, która towarzyszyła poszczególnym propozycjom.

00:03:51: Przede wszystkim pamiętajmy, co pomnik albo inaczej, co projekt, to propocycja i co niektóre z nich były bardzo futurystyczne.

00:04:00: Ja pamiętam jeden, który było to skrzyżowanie tablic różnych takich w pogiętych kształtach.

00:04:06: mnie to ujęło jako jako ucznia bo byłem w klasie matematyczno-fizycznej.

00:04:10: A niekoniecznie spodobało się to robotniką sygielskiego?

00:04:13: No

00:04:14: właśnie i tutaj chcę powiedzieć że te futurystyczne wizje które nam poznają jakąś bo nawiązywały do tamtych czasów.

00:04:20: Czyli nie w którym poznaniakom?

00:04:21: No dobrze, był to pomnik który odzwierciedla oczekiwania mieszkańców Poznania i Robotników.

00:04:27: Tu akurat nierzegodzono ogień z wodą czyli nowoczesność z tradycją.

00:04:32: tylko udało się znaleźć takie rozwiązanie w którym te dwa kroczące krzyża i wizerunek orła który jest przed nimi świadczył o tym że to wszystko rozegrało się tu i ten element walce o Boga osłowo i o chleb znalazły na pomniku swoje urzeczywistnienie.

00:04:51: Gdzie pomnik został wykonany?

00:04:52: W Poznańskich zakładach hipolita cykielskiego, no bo gdzie mógł być wykonany?

00:04:56: to przede wszystkim tam zaczęły się wydarzenia czerwca I pamiętam jak prasa poznańska pokazywała elementy tego pomnika które były spawane, które były wykonywane, polerowane.

00:05:08: Wygrywał ostatecznie projekt który przedstawia dwa kroczące krzyża.

00:05:13: Autorami tego pomnika są Adam Graczyk i Włodzimierz Wojciechowski, którzy dokonali naprawdę rzeczy niemożliwej.

00:05:21: Bo w tym pomniku zawarte jest wszystko to co związane było do osiemdziesiątego pierwszego roku z historią Polski.

00:05:29: Polski która nie chciała zgodzić się na reżim komunistyczny.

00:05:33: mamy w centrum tę datę czerwiec.

00:05:37: Jutro

00:05:38: mija dwadzieścia pięć lat od tragicznego Czwartku Poznańskiego dwudziestego ósmego czerwca, tysiąc dziewięćset pięćdziesiątego szóstego roku.

00:05:49: po raz pierwszy

00:05:50: w powojennej

00:05:50: historii naszego narodu lud Poznania zaprotestował przeciwko kłamstwu, krzywdzie z poniewielaniu człowieczej godności.

00:06:02: Dzisiejsza uroczystość.

00:06:03: mamy daty pozostałych wystąpień rok sześćdzysiąty ósmy z siedemdziesiąty i siedemendziesionty szósty oraz osiemdziesięty.

00:06:12: A daten, tysiąc dziewięćset osiemdziesty pierwszy rok to dopiero doklejono na początku lat dziewidziesiątych żeby upamiętnić wydarzenia z trzynastego grudnia, tysięcy dziewiąćset, osiemdzieciątego pierwszego roku.

00:06:23: Zaproszeni goście z całego kraju a w tej chwili podpomnik podchodzą.

00:06:27: delegacje z całegu kraju zakładów z całega kraju poczty sztandorowe.

00:06:32: jest ich bardzo wiele.

00:06:34: widzimy tutaj górników Górników, którzy wczoraj byli na uroczystości przy zakładach Cegielskiego.

00:06:40: jest kilkanaście takich delegacji z Betomia i Katowic.

00:06:44: Ale wracając do tych dat Poznań nie zawłaszczał sobie prawa do bycia tym jedynym ale przede wszystkim pokazaną na tym pomniku że cała historia wystąpień robotniczych zaczęła się tu u nas w Poznaniu w roku nineteen dziewięćset pięćdziesiątym szóstem.

00:07:01: Ważnym wydarzeniem było odsłonięcie pomnika czerwca pięćdziestu.

00:07:05: Tak, było to o dwudziestego ósmego czerwca.

00:07:07: Wtedy przyjął wszystkich tych, którzy byli związani z solidarnością weteranów czerwa.

00:07:17: Pamiętam jako uczestnik tych obchodów bo jako harcerz dostałem takie miejsce na placzu Adama Mickiewicza razem ze moimi korożankami i kolegami ze Związku Harcerstwa Polskiego.

00:07:33: Jak mnie obdarzono an

00:07:36: oswoju pomnik.

00:07:39: Pomnik krwi,

00:07:41: wiary

00:07:42: i

00:07:42: zwycięstwa.".

00:07:44: Słuchaliśmy Lecha Wałęscy, słuchaliśmy Stanisława Matyi i wielu innych tych którzy byli związani z czerwcem.

00:07:51: Oni mówili wyraźnie to tu w Poznaniu zaczął się protest przeciwko Władzy Ludowej.

00:07:56: Co więcej uroczystość była transmitowana przez telewizję komunistyczną ale jednak pokazano i to było ważne.

00:08:04: Ten przekaz poszedł w świat, bo to że w Poznaniu odsłonięto monument nawiązywało do zwycięstwa Solidarności, że ruch, który powstał w roku osiemdziesiątym rozlicza władzę ludową z jej błędów.

00:08:18: I ten pomnik był takim cerniem w głowę wbitym władze ludowej, że teraz po latach macie patrzeć na ten pomnic jak my ginęliśmy a teraz wy macie nam mówić zrobiliśmy źle W czasie, kiedy ten pomnik był odsłaniany na ekrany polskich kin.

00:08:35: wkrótce wchodzi film który realizowano bardzo szybko ale on miał pokazać to co się działo w Polsce w latach sześćdziesiątych-siedemdziesiontych.

00:08:44: Mówimy o człowieku

00:08:46: z żelazą.

00:08:46: Dlatego

00:08:46: też przestańcie nas wreszcie obrażać,

00:08:50: przestajcie

00:08:51: nas w reszcie dzielić

00:08:52: bo

00:08:53: ani obrażaть

00:08:54: ani dzielieć to my się już nie damy!

00:08:58: Uroczysto, że odsłonięcia była też efektowna bo dźwik podniósł flagę która opuściła się i wtedy zebrani zobaczyli a także telewidzowie właśnie pomylą.

00:09:09: Bo był on przysłonięty ogromną flagą z elementem krzyża który miał lekko ułamany jedno z belek.

00:09:17: to był właśnie symbol pomnika czerwca, wczoraj do roku.

00:09:22: Te wielkie drzwi przemysłowe, które trzymały tę wielką kurtynę nazwijmy właśnie nad pomnikiem były dość symboliczne, ponieważ w pewnym momencie kiedy speaker zapowiadał co się teraz wydarzy spojrzeliśmy na ten pomnik w pełnej odsłonie.

00:09:41: wywarło na nas to ogromne wrażenie.

00:09:43: Zresztą rok first year w Poznaniu, to dwie takie wielkie manifestacje.

00:09:49: Trzeciego maja zebraliśmy się tam po raz pierwszy obchodząc stodziewięćdziesiątym rocznicem uchwalenia Konstytucji.

00:09:56: III maja.

00:09:57: no i praktycznie miesiąc później spotykamy się w podobnym gronie na odsłonięciu pomnika czerwca.

00:10:06: Przy Dźwiękach Epitafium Napisanego specjalnie na dzisiejszą roczystość przy oklaskach tego wielotysiącznego tłumu unosi się w tej chwili w górę.

00:10:20: Kurtyna zasłaniańca pomnik, odsłaga się pomnik który odtąd na stałe zrośnie się z panoramo naszego miasta z Placem Adamomickiej Wicza jako pamiątka po czerwcowych dniach pięćdziesiątego szóstego roku.

00:10:34: Matka, najmłodszy ofiary.

00:10:36: No jednak przyszedł stan wojenny, XIII grudnia o świętego pierwszego roku i pomnik już stał ale jeszcze wcześniej pojawiły się inne upamiętnienia jak chociażby książka.

00:10:48: Książka do której odnosiliśmy się w czasie... spotkań z państwem, o której mówiliśmy gdzie profesor Maciejewski i profesor Trojanowiczowa zebrali dziesiątki jak nie setki wywiadów.

00:11:00: Do tej książki one wszystkie nie weszły ale udało się tę książkę zredagować i wydać a przede wszystkim sprzedać ją mieszkańcom Poznania.

00:11:10: Zebrano wtedy cegiełki na budowę pomnika i to pierwsze wydanie które mieliśmy w studio.

00:11:17: I zdjęcia, które są tam to są zdjęcia z archiwów państwa.

00:11:20: Właśnie tych, którzy przyślili do redakcji i przynieśli je aby pokazać jak rzeczywiście wyglądało ich życie dwudziestego ósmego i dwudziestego dziewiątego czerwca, tysiąc dziewięćset pięćdziesiąt tego szóstego roku.

00:11:33: Wyostrzają sprawę stawiając kropkę na T-i.

00:11:36: Można by powiedzieć że w Poznaniu w czerwiecu dziewieńsiedpięciantego szóstiego roku

00:11:42: dominowały

00:11:44: czy może lepiej

00:11:45: wyraźnie

00:11:46: doszły do głosu mniej

00:11:49: lub

00:11:49: bardziej

00:11:50: uświadamiane sobie

00:11:51: nastroje antykomunistyczne, antytotalitarne.

00:11:55: A jakie pamięć o czerwcu.

00:11:57: pięćdziesiąt sześć funkcjonowała w czasie stanu wojennego?

00:12:00: Nikt nie zapominał o tym że ten pomnik jest i praktycznie każdego trzynastego staraliśmy się My mówimy jako opozycja, bo także się do niej zaliczałem.

00:12:11: Pójść pod pomnik albo pójść do katedry albo płyć do ofary.

00:12:15: Pomnik był takim miejscem gdzie należało się spotkać i zamówie.

00:12:19: działo o tym milicja oraz służby specjalne, mówimy tutaj o SB.

00:12:23: Jeżeli miała nastąpić jakakolwiek manifestacja to oczywiście pod pomnikiem.

00:12:28: Pamiętam wydarzenia z XXVIII czerwca, w yearcznicę okrągła trzydziesta, gdzie Zomo otaczając pomnik czerwsza rozbija manifestację Solidarności.

00:12:43: Zomo praktycznie chciało uniemożliwić złożenie jakichkolwiek kwiatów.

00:12:48: no bo oczywiście należało... Słuchać władzy, być posłusznym.

00:12:53: Opozycja nie chciała tolerować reżimu który nastąpło w firstym roku.

00:12:59: Tak więc mówimy wydarzenia które miały miejsce dwudziestego ósmnego czerwca.

00:13:04: Wtedy pokazywały że poznańacy nie zapomnieli o kolejnych rocznicach tych które były dla nas ważne.

00:13:11: a pomnik jak stał tak stał i komunistom nie udało się go zdemontować.

00:13:17: Nie wiem czy były takie próby Albo pomysły na to, aby ten pomnik gdzieś zdemontować, złożyć gdzieś w magazynie.

00:13:23: Nie sandzę żeby ktokolwiek się odważył nawet w stanie wojennym zdemontować ten pomnic i usunąć go o przestrzeni

00:13:30: miasta Poznania.

00:13:33: Student zgięty ponad historią rzucił książkę i w oknie stanął

00:13:38: duszno.

00:13:41: Duszno jak w prosektorium w to czerwcowe czwartkowe rano

00:13:45: Czerwiec pięćdziesiątego szóstego roku.

00:13:47: to ważne wydarzenie, które na trwałe wpisało się w historię miasta Europy i świata.

00:13:53: Warto o tym pamiętać przychodząc przez Centrum Poznania spoglądając napomnik poznańskich krzyży czerwca pięć dziesiątego szóstego roku.

00:14:02: Ale przecież on wszystko ojcu doniesie.

00:14:03: Gdzie ty

00:14:04: masz rozum, zenek?

00:14:05: Kręcimy sceny szturmowania UB.

00:14:08: Działo się to w五dziesiątym szóstym roku XXVIII czerwca i jest to scena kiedy nasi głównie bohaterowie Michał Żebrowski... Paszty,

00:14:15: prowokator czy szaleniec który odważy się podnieść rękę przeciwładzy ludowej niech będzie pewny, że mu tę rękę Władza Ludowa odrąbie w interesie klasy robotniczych.

00:14:29: Przyczyny, przebieg ofiary i upamiętnienie.

00:14:32: Zapraszają Jacek Kosiak i Jarosław Burhart!