70 rocznica Czerwca 56 - odc. 02. Dlaczego Międzynarodowe Targi Poznańskie?

00:00:00: Posłuchaj o zrewoltowanym mieście.

00:00:11: Siedemdziesiąta rocznica robotniczego buktu.

00:00:14: A ludzie naprawdę byli zwurzeni, to to był szczyt!

00:00:17: To był szczyć

00:00:18: już!

00:00:19: Dwudziestego ósmego czerwca, tysiąc dziewięćset pięćdziesiętego szóstego pozna i sprzeciwia się komunistycznej władzy.

00:00:30: Każdy... Provokator czy szaleniec, który odważy się podnieść rękę przeciw władzy ludowych.

00:00:37: Niech będzie pewny, że mu tę

00:00:39: rękę władza ludowa odrąbie

00:00:41: w interesie klasy robotniczych.

00:00:44: Przyczyny przebieg ofiary i upamiętnienie zapraszają Jacek Kosiak i Jarosław Burhart.

00:00:53: Czy międzynarodowe targi poznańskie mogą być symbolem bezpośrednich przyczyn wystąpienia poznańskich robotników w czerwcu五dziesiątego szóstego roku?

00:01:03: Manifestańci

00:01:03: polscy, którzy wołali do cudzoziemców.

00:01:06: Powiedzcie całemu światu że strajkujemy aby i u nas doszło wreszcie do jakiej zmiany.

00:01:11: Aby i w Polsce można było żyć.

00:01:12: policja.

00:01:13: Przede wszystkim robotnicy wiedzieli o tym, że odbędą się po raz pierwszy po drugi wojnie światowej w Poznaniu międzynarodowe targi i przyjadą tutaj nie tylko wystawcy ale także będzie wielu dziennikarzy którzy będą chcieli na pewno zadawać pytania jak się żyje.

00:01:28: w tym dobrobycie i w socjalizmie.

00:01:31: Targi jednak stały się taką kartą przetargową, w rozmowach między robotnikami a władzą.

00:01:36: bo pamiętajmy że rok ciesiąt dziewięćset pięćdziesiąty szósty to jest szereg wydarzeń które przybliży nam ten strajk który ma miejsce dwudziestego ósmego czerwca.

00:01:46: ale przed dwudziestym ósmym czerwsza atmosfera narastała i była coraz bardziej gęsta.

00:01:52: co to oznaczało?

00:01:53: najpierw jak już wiemy w lutym tysiąc dziesiątego szóstego roku Mamy wyjazd Bolesława Bieruta do Moskwy, jego śmierć a następnie wybór nowego pierwszego sekretarza Edwarda Ochaba i żadnych zmian.

00:02:07: Toczy się to co było przedtem czyli cały czas toporny siermiężny stalinizm.

00:02:20: Gazeta poznańska piątek osiemnasty grudnia.

00:02:23: tysiąc dziewięćset pięćdziesiątego trzeciego młodzi z Brygady Górnego.

00:02:28: Przed rokiem osiemnastoletni genek był z ISPO na wylocie.

00:02:32: Majster placówki sprawdzianów zdecydował krótko, że się nie nadaje.

00:02:36: Przy ślusarce precyzyjnej nie ma miejsca dla gapy Ale genek znalazł majstra, któremu się spodobał.

00:02:43: Stanisław Górny dobrze pamiętał lata swojego terminowania w kapitalizmie kiedy to starzy mistrzowie Nie pozwalali młodym rozwijać talentów i spychali do najprostszych robot.

00:02:53: Trzeba było nie tylko lat ale i zmiany ustroju.

00:02:59: Zakłady Hipolita Cegielskiego, a właściwie cały czas mówimy o ZISPO odrabiają lekcje z historii.

00:03:05: Co to znaczy?

00:03:06: Czyli nie wierzymy już w zapewnienia jak te robotnicy mówili, nie chcemy aby ktoś nam tutaj mącił wodę, a chcemy konkretów.

00:03:13: i od marca.

00:03:17: Trwają intensywne rozmowy z władzą.

00:03:20: Ale przecież działały związki zawodowe, oficjalne?

00:03:23: No właśnie, związki zawodowe nic nie robiły tylko uspokajały robotników że będzie lepiej marzec, wtedy to do robotników dociera jedna informacja.

00:03:35: Zakłady, mówimy o władzy w zakładach przyznają się do niesłusznie pobieranego przez co najmniej trzy lata podatku od wynagrodzeń który formalnie oszukiwał robotników.

00:03:46: i robotnicy którzy dowiedzieli się o tym dość przypadkowo po licznych kontrolach które miały miejsce z ISPO zażądali natychmiastowej wypłaty tego co przez trzy lata od nich zabierano.

00:04:00: To była jedna rzecz, druga rzecz to przede wszystkim natychmiastowe spotkanie z ministrem Romanem Fidelskim ówczesnym ministrem przemysłu maszynowego.

00:04:10: I trzeci postulat, który był to cały czas dyskusja o tak zwanym czasie pondad normatywnym.

00:04:17: Pamiętajmy, że rok, wiosna, po marcu biuro polityczne zaczyna dyskutować o kolejnym planie pięcioletnim, bo skończył się plan sześcioletni, który absolutnie nic nie wniósł poza przestawieniem gospodarki na przemysł ciężki.

00:04:33: a robotnik oczekuje czego?

00:04:35: On jest głupi, bo wie co się dzieje na zachodzie.

00:04:37: Tam mamy system zwany Europejską z Planotą Węgla i Stali, tam robotnik zupełnie inaczej funkcjonuje.

00:04:44: A tu, mimo że to jest soliziemi jak mówimy ta soliziem już inaczej rozmawia z kimś kto się nazywa władza.

00:04:52: Skąd robotnicy wiedzą jak dzieje się na zachodzie?

00:04:55: No właśnie, tu mówimy o radiowolna Europa bo jest to radio stacja i nie tylko tam.

00:05:01: mówimy ogłosia Ameryki, mówimy bbc, mówmy o radiuwatykańskim.

00:05:06: To wszystko te wieści docierają do Polski.

00:05:08: one są zagłuszane.

00:05:09: Nie wolno słuchać wolnej Europy.

00:05:12: Tu odnoszę się komunikatów, które można przeczytać w aktach poznańskiego IPN-u.

00:05:18: Uwczesny Urząd Bezpieczeństwa rozwija gęstą sieć informatorów i celem tych informatorow jest badanie nastrojów.

00:05:25: Ostro zaatakowałem dyrektorowi się naprawdę nie liczyłem z niczym wtedy.

00:05:29: Tak!

00:05:29: To był majusz.

00:05:30: To była pierwsza masówka w ogóle taka samorzutna I bolało mnie to bo to była też taka szpilka.

00:05:36: kiedyśmy skończyli pierwszy plan sześcioletni.

00:05:38: to wiadomo że naczelnie np.

00:05:39: Dyrektor dostał sto dwadzieścia tysięcy nagrody tam kierownicy po dwadzieścia cztery.

00:05:44: to zależało od stanowiska.

00:05:46: A na nas.

00:05:46: dla nas tylko było to socjalistyczne i dziękuję.

00:05:49: I to szczególni.

00:05:50: wiosną pięćdziesiątego szóstego roku UB umieszcza w podstawowych zakładach Poznania, Wiepofemii, Zakładach Naprawczych Taboru Kolejowego w ZISPO, w zakładach Polena i zakładów maszyn żniwnych swoich informatorów.

00:06:05: Ta sieć gęstnieje.

00:06:06: Możemy dzisiaj, z poglądając na akta dotyczące czerwca oficjalnego roku, czytać meldunki dzienne operacyjne.

00:06:15: I UB ma wiedzę na temat tego co się dzieje w tych zakładach.

00:06:19: W związku z tym wiemy że robotnicy tę wiedzę o tym co się jest dzieje na zachodzie posiadali.

00:06:25: Dodam w tym miejscu taką dość ciekawą, mało znaną informację że robotnicy na co zwracali właśnie agenci UB mają coraz lepsze relacje z urzędnikami mimo, że władza starała się te relacje popsuć z urzędnikami z inteligencją a te relacie stają się coraz leprze.

00:06:45: natomiast narastają antagonizmy na linii Robotnik Władza.

00:06:49: Jakie znaczenie miały czasy przedwojenne, etos robotnika przed wojną?

00:06:54: Przed wojną robotnik był wynagradzany za to co zrobił w trakcie pracy i dbały oto związki zawodowe.

00:07:01: Do

00:07:01: Ojców i Matek pracowników zakładów dożoni mężu w Robotników i Robotnic Zakładów którzy mają przecież niemałe wpływ na stwarzanie atmosfery sprzyjającej pracy i którzy wszyscy razem z nami tworzą jedną wielką

00:07:16: Oby

00:07:16: bardziej jeszcze rozwijający i umacniającym się rodzinę poznańskich cegielszaków.

00:07:22: Pragnę wyrazić Tobasze i obwatele najgłębsze przekonanie w imieniu naszego Komitetu Wojewódzkiego, że tak jak dotychczas...

00:07:31: Pamiętajmy, że po kryzysie, który nastąpił w Polsce w latach oficjalnych, oznaczało ogromne bezrobocie dopiero tzw.

00:07:40: Plan Kwiatkowskiego, który dotknął także miasto Poznań.

00:07:44: A pamiętajmy, że zakłady Cegilskiego produkowały wtedy elementy uzbrojenia.

00:07:49: Robotnicy idą do pracy.

00:07:50: tylko te elementy planu Kwiatkowskiego nie skutkowały tym, że ta praca była.

00:07:56: Ale władza

00:07:57: komunistyczna mówiła, że przecież przed wojną robotnik był uciskany?

00:08:02: Nieprawda, robotnik miał swoje prawa.

00:08:04: A jak byśmy zapytali?

00:08:06: może dzisiaj już nie ma tych wśródżywych ale gdybyśmy zadali to pytanie w oczyształceniu roku.

00:08:13: Tym którzy pracowali w Cegielskim tym którzy przeżyli wojnę to niektórzy nawet po cichu by powiedzieli że za Niemca w zakładach folkę Wulwerke było zdecydowanie lepiej jak za komuny.

00:08:24: bo jeżeli Niemiec mówił że daje deputat to on go dał.

00:08:27: natomiast tu były tylko trzcze obietnicę które do robotników właśnie w pięćdziesiątym szóstym roku docierały.

00:08:34: Oni się czuli coraz bardziej oszukiwani i chcieli, żeby władza im to powiedziała wprost.

00:08:40: Są te pieniądze albo ich nie ma.

00:08:43: Do zebranych przemówił również minister Przemysłu Ciężkiego

00:08:46: Janusz

00:08:46: Hrynkiewicz.

00:08:47: Zakłady cegielskiego stanowią jedną z najbardziej znanych i cenionych fabryk w Polsce.

00:08:54: Cieszą się dobrą i uznaną marką nie tylko w kraju ale i za granicą.

00:09:14: Czy robotnicy szukali liderów?

00:09:16: czy jednak oni wypłynęli, mówiąc kolokwialnie w sposób naturalny?

00:09:21: Raczej w sposób naturalny.

00:09:23: tu mamy postać Poznaniaka Stanisława Matyi, który przewodniczył.

00:09:27: A też

00:09:27: była delegacja która pojechała do Warszawy?

00:09:29: No

00:09:29: właśnie był to skład delegacji ustalony na szybko w czasie jednej z masówek na początku czerwca.

00:09:37: Pamiętajmy wtedy już nie tylko w ZISPO ale i zakładach naprawczych Taboru Kolejowego polenie w poznańskiej fabryce maszyn żniwnych, a także wiepofamie tworzą się organizacje robotnicze.

00:09:48: I tu jeżeli mógłbym dodać hasło Solidarność Zakładów jest widoczna bo robotnicy z tych zakładów solidaryzują się ZISPO i to właśnie ZISP.

00:09:59: o dwudziestego szóstego czerwca do Warszawy pojedzie delegacja na rozmowy z ministrem Romanem Fidelskim.

00:10:06: celem Z tego spotkania będzie uzyskanie od najwyższych władz w Warszawie zapewnienia w kwestii wypłaty zaległych podatków, drugiej kwestii obniżenia standardów.

00:10:18: czyli pracy ponad normatywnej.

00:10:20: i trzecia rzecz.

00:10:21: Jak dalej wyglądać będzie wynagrodzenie robotnika?

00:10:24: Pamiętajmy, jak policzono rok do roku to realna płaca robotnika nie tylko w zispo ale w przemyśle ciężkim spada o około dziewięć procent w stosunku rog do roku.

00:10:34: Co najbardziej zdenerwowało robotników już tak bezpośrednio w tych dniach dwudziestego siódmego dwudziestego ósmego czerwca?

00:10:41: czy możemy powiedzieć że to był brak dialogu czy może lekceważenie ze strony władz.

00:10:46: Zdecydowanie lekceważeniem, bo jeżeli oddałbym głos autorom książki poznański Czerwiec, z dojśnictwem pięćdziesiątego szóstego roku wydanej na okoliczność odsłonięcia pomnika w Poznaniu to właśnie oni zebrali relacje od robotników.

00:11:01: także historycy włączyli się do napisania tej książki.

00:11:05: niestety akta IPN-u nie istniały wtedy, bo nie było IPN'a i istniała służba bezpieczeństwa która nie zaprosiła autorów swojego archiwum i można było tylko rozmawiać z żywymi świadkami.

00:11:18: I wyraźnie świadkowie powiedzieli, dwudziestego szóstego czerwca delegacja jest w Warszawie.

00:11:24: minister Roman Fidelski mówi to co chce powiedzieć czyli obiecuję wypłatę ale nie od razu tylko w ciągu trzech miesięcy.

00:11:32: mówi o obniżeniu norm pracy.

00:11:35: mówi o nowym sposobie wynagrodzenia i też o planach które spotkają Cegielskiego Tutaj mówimy z ISPO w następnych pięciu latach nowego planu gospodarczego.

00:11:45: Robotnicy byli lekko zbudowani, te trzy miesiące ich trochę przerażały bo musieli załodze powiedzieć dwudziestego siódmego czerwca na masówce jakie są ustalenia?

00:11:55: No i oczywiście robotnicy przyjechali do zakładów mówią o ustaleniach i tego samego dnia do Poznania przyjeżdża Roman Fidelski z całą delegacją.

00:12:06: I oczywiście na masówce spotyka się z robotnikami, którzy nie pracują a słuchają co im powie najwyższa władza z Warszawy.

00:12:14: i teraz minister się zaczyna wycofywać.

00:12:16: mówi oględnie dookoła tłumaczy że kraj jest w trudnej sytuacji.

00:12:21: musicie poczekać bo są ważniejsze sprawy a Wy jesteście robotnikами.

00:12:26: To wystąpienie Fidelskiego w zakładach Cegielskiego, patrz ZISPO wzburzyło robotników.

00:12:33: Dzisiaj z perspektywy jak historycy przyglądają się właśnie temu wystąpień Romana Fiddelskiego właśnie dwudziestego siódmego czerwca w godzinach dopołudniowych.

00:12:43: i to wtedy zapadnie decyzja o tym że wychodzimy na ulicę a hasłem będzie buczek który poinformuje inne zakłady.

00:12:52: syrena, która miała rano dwudziestego ósmego czerwca dać ten gwizd że wychodzimy na ulice i teraz oddając głos aktom IPN-u bo wyraźnie jest tam na niektórych stronach napisane ,że Urząd Bezpieczeństwa ma informację o tym że jutro zaczyna się strajka.

00:13:11: Tak więc władza o tym wiedziała.

00:13:13: co nastąpi na zajucz.

00:13:14: Takie

00:13:14: były bezpośrednie przyczyny Wystąpiń robotników w czerwcu pięćdziesiątego, szóstego roku i jaki był przebieg protestu dokładnie godzina po godzinie o tym w następnym odcinku.

00:13:27: Powtarzaliśmy już wielokrotnie że żaden rząd nie może utrzymać się długo przy władzy jeżeli będzie się opierał tylko na bagnetach i czołgach.

00:13:36: Każdy robotator czy szaleniec który odważy się podnieść rękę przeciwwładzy ludowych niech będzie pewny

00:13:50: Przyczyny, przebieg ofiary i upamiętnienie.

00:13:53: Zapraszają Jacek Kosiak i Jarosław Burhart.