70 rocznica Czerwca 56 - odc. 01. Przyczyny i ZISPO

00:00:00: Posłuchaj o zrewoltowanym mieście.

00:00:11: Siedemdziesiąta rocznica robotniczego buktu.

00:00:14: A ludzie naprawdę byli wzburzeni, to to był szczyt!

00:00:17: To był szczyć

00:00:18: już!

00:00:19: Dwudziestego ósmego czerwca, tysiąc dziewięćset pięćdziesiętego szóstego Poznań sprzeciwia się komunistycznej władzy.

00:00:30: W pierwszym odcinku naszej serii powiemy o sytuacji politycznej w połowie lat pięćdziesiątych.

00:00:36: Wytłumaczymy też, co oznaczał skrót

00:00:39: ZISPO.

00:00:40: Przyczyny przebieg ofiary i upamiętnienie zapraszają Jacek Kosiak i Jaroslaw Burhart.

00:00:48: Ten skrótt zastąpił znaną markę przedwojenną a nawet XIX wieczna HCP Cegielski, czyli Hipoli Cegelski Poznań Twórca największych Wielkopolscy Zakładów Metalowych.

00:01:00: Skrót który oznaczał markę wielkopolską powstałą w drugiej połowie XIX wieku.

00:01:06: najpierw skład metalowy części do użytku domowego dopiero później mówimy o maszynach rolniczych a później okres dwudziestolecia międzywojennego.

00:01:15: na to słynna historia budowy wagonu parowozów i także pierwsza współpraca z Wojskiem Polskim W czasie II wojny światowej.

00:01:24: zakładę hipolita cegielskiego przejmuje niemiecka firma produkująca części do Fokkewulfa, czyli do niemieckich samolotów.

00:01:33: Są tutaj wytwarzane elementy płatowca silnika następnie składane na podpoznańskim lotnisku Krzesiny.

00:01:42: Ja pracowałem, potem zostałem przydzielony przez Arbajtsamt właśnie do tych zakładów Cegelskiego Wojennych Prawdojczych w Uniwersji.

00:01:51: Przeciflotnicza

00:01:52: Pożarowa tak?

00:01:54: Dobrze, że brown akordeon do ręki na te brandy wachy i urządzały się tajne koncerty dla tych wszystkich Polaków.

00:02:00: Czas władzy ludowej, czyli po Tysiądziewicet czterdziestym piątem no to już nie jest to spółka przedsiębiorstwo państwowe, czyli dochodzi do nacjonalizacji aksjonariuszy.

00:02:10: Już nikt nie może władać majątkiem cykielskiego poza Władzą.

00:02:15: I co się zmienia?

00:02:16: Przede wszystkim wprowadzone są inne zasady funkcjonowania.

00:02:19: Nie ma już związków zawodowych, które istniały przed wojną, które utworzyły się w bazie wyborów samorządu z robotników, tylko są narzucone z góry organizacje robotnicze należące do Centralnej Rady Związków Zawodowych kierowanych przez partię komunistyczną.

00:02:35: Zostaje wprowadzony także urzędnik zwany zastępcą dyrektora do spraw politycznych związany najpierw z PPR-em czyli z Polską Partią Robotniczą a potem z Polską Zjednoczoną Partię Robotnicą no i oczywiście zakładowa rada robotnicza, czyli coś w rodzaju samorządu robotniczego ale nie mającego nic wspólnego z czymś o czym dzisiaj myślimy.

00:02:56: O samorządności niezależnej od oczywiście partii.

00:03:00: Co Panu

00:03:00: ciekawego przydarzyło się w czasie swojego terminowania w zawodzie

00:03:03: śrusa

00:03:04: żałcegielskiego?

00:03:05: No więc ja myślę że takie przemysłowe terminowanie i taka robota badawcza nie obfituje wzbyt wielką ilość momentów specjalnych interesujących bo przemyślę to co jest najcenniejsze i najciekawsze to jest sama robota.

00:03:18: I im spokojniejsza, tym lepsze.

00:03:20: Natomiast zdarzają się raz po razy jakieś historyjki, które można by tutaj ewentualnie przywołać.

00:03:25: Zmiana nazwy i Policji Cegielskiej Poznań następuje w nineteencient czterdziestym dziewiątym roku z zakładach imienia Józefa Stalina Poznań.

00:03:38: Ta nazwa będzie na szyldzie, które można było zobaczyć wtedy przy ówczesnej ulicy Dzierżyńskiego do newiesiąt pięćdziesiątego szóstego roku.

00:03:48: No przypomina mi się także jakaś historia tutaj powiedziałbym z zakresu polityki wewnątrz zakładowej.

00:03:54: Otóż kiedyś zbliżała się wybory dorad robotniczych i zakładowych no i z robotnikami rozmawialiśmy właśnie na te tematy.

00:04:03: No i kiedy doszło do tego, kogo będą wybierać to ja świadczyłem że chyba nie ma żadnego problemu ponieważ wiadomo koło wybierają.

00:04:11: już przed zebrają naznaczają.

00:04:13: Na to jeden zespawaczy powiedział w ten sposób o nie bratku.

00:04:16: te czasy się skończyły.

00:04:18: teraz my wybieramy

00:04:19: Zekłady noszą imię Stalina, a Stalin umiera w roku inund dziewięćdziesiątym trzecim.

00:04:24: Jakie to miało znaczenie?

00:04:25: Dla robotników żadne bo jakakolwiek odwilż jeżeli mówimy o państwie polskim następuje na przełomie tysiąc dziewiąćset pięćdzysiątego piątego i pięćdziestego roku.

00:04:35: A tak właściwie o pierwszych powiewach odwiltrzy można mówić dopiero o końcu lutego tysiąć dziewĘCZĘDZIĆSZĄTEGO SZÓSTEGO ROKU W okresie tysiąciodzieńcent trzy pięć dziesiątym pięć.

00:04:46: żadnych zmian nie ma.

00:04:48: Można powiedzieć, na gorsze.

00:04:50: Bo kiedy umiera Józef Stalin w marcu do wiadują się o słynnym non posumus, które wygłosi kardynał Wyszyński przedstawiany przez poznańską prasę jako rewizjonistyczny, wywrotowy, klerykalny... Rowatykański kapłan, który próbuje dokonać rewolucji antyrobotniczej.

00:05:12: Te pasz chwilę na kościół katolicki nie robią na poznańskim robotniku wielkiego wrażenia bo kto chciał to w niedzielę szedł do Kościoła, manifestował swój katolicyzm oczywiście poza tymi którzy mieli legitymację partyjne i oni raczej jeździli do kościołów wokolicznych miejscowościach podpoznańskich.

00:05:29: natomiast robotnik Stegelskiego w niedziele uczestniczył Wemszy Świętej i śpiewał Boże coś Polskie.

00:05:34: ale państwo postanowiło Tego robotnika nie tylko wzyspo w Poznaniu, ale także na Śląsku i na Wybrzeżu ukarać czymś co się nazywa normę produkcji.

00:05:45: Normy wytwarzania.

00:05:46: dzisiaj nie mówi się o tak zwanej pracy na akord że ktoś jak wyprodukuje stópiędziesiąt procent normy trzysta procent norm to zostanie trzysta procen pensji.

00:05:54: nic z tych rzeczy W ówczesnych zakładach gdybyśmy się nagle przenieśli do Cegielskiego.

00:06:00: przepraszam Dozizpo.

00:06:01: możemy powiedzieć w tamtym czasie, to wchodząc do zizpo widzimy portrety postacie przodowników pracy i oni mają takie wstęgi mówiące o tym że sto pięćdziesiąt procent dwieście trzysta procent normy.

00:06:13: Tym dawano tak zwane deputaty przydział węgla jedzenia czy ewentualnie w czasy na dno.

00:06:21: Gazeta poznańska.

00:06:22: sobota piąty grudnia.

00:06:24: tysiąc dziewięćset pięćdziestego trzeciego.

00:06:27: Zdahanowska matematyka czyli cztery równa się dwanaście.

00:06:31: Parę minut przed godziną szóstą rano, dwudziestego siódmego listopada, tysiąc dziewięćset pięćdziesiątego trzeciego roku ślusarz narzędziowy z W-Sześć Stanisław Górny przystanął zdumiony w odległości kilku kroków od swojego stanowiska.

00:06:45: Stół warsztatowy oplatała Girlanda Zieleni.

00:06:48: Wrogu na dwóch drewnianych drążkach stał

00:06:51: afisz.

00:06:52: Tu pracuje wykonawca drugiej sześcioladki Stanislaw Górry.

00:06:57: Czym władza komunistyczna tłumaczyła potrzebę?

00:07:00: śrubowania norm.

00:07:02: Przede wszystkim tym, że naród oczekuje żywności bo walczy o lepsze jutro.

00:07:07: i musimy spojrzeć na to w ten sposób przyroznaturalny który występuje po drugiej wojnie światowej czyli więcej dzieci więcej młodzieży w szkołach więcej miejsc pracy brak mieszkań.

00:07:20: To jednak głównie chodziło o to aby wytwarzać cokolwiek mówimy w przypadku Cegielskiego lokomotywy oraz pociągi ,że to ma w jaki sposób podnieść z życia Polaka, więc musicie produkować więcej.

00:07:33: na co mamy otrzymać za to.

00:07:34: Mieliście otrzymywać żywność.

00:07:36: tej żywności nie było ale

00:07:38: to było kilka lat po wojnie więc kraj był zniszczony.

00:07:41: należał ten kraj odbudowywać.

00:07:42: czy mówiono o

00:07:43: tym?

00:07:44: tłumaczono wszystkim.

00:07:45: Tłumaczono przede wszystkim to, że robotnik który otrzymał możliwość pracy.

00:07:49: Bo pamiętajmy o jednej rzeczy przed wojną istniałoby z robocie czyli jeżeli była produkcja, robotnicy byli potrzebni jak nie było.

00:07:56: no to szli na bezrobocie i dochodziło do strajków w Wielkopolce w Poznaniu w latach trzydziestych.

00:08:02: Strajk był rzeczą powszechną i robotnice strajkowali.

00:08:05: teraz strajek był zabroniony i robotnicy mieli się cieszyć z tego ,że idą na osią godzin do pracy mają gdzie spać mają co jeść może mało ale mają i oczywiście mają zapewniony byt.

00:08:17: To jest to, czym tzw.

00:08:18: związki zawodowe bądź dyrektorzy do spraw politycznych, bądzi ci którzy przekonywali robotnika że musisz ciężko pracować bo Polska ciebie potrzebuje.

00:08:29: Do czasu było to możliwe czyli robotnik był w stanie przyjąć taką interpretację.

00:08:35: W ldziesiąt dziewięćset pięćdziesiontym piątem roku zmienia się coś o czym warto wspomnieć.

00:08:40: Podniesiono podatek od wynagrodzenia, to jest pierwsza rzecz a druga rzecz.

00:08:45: Podniesono normę pracy czyli robotnik w krótkim czasie czyli tym co wytwarzył osiem godzin musiał pracować ciężej.

00:08:52: i to zaczyna burzyć porządek który utworzyło państwo ludowe mówiąc że robotnik za wszelką cenę Ale pracować musi.

00:09:00: I mówiono też, że klasa robotnicza jest siłą przewodnią.

00:09:03: w Polsce retorycznie stawiano robotników na piedestale?

00:09:08: Z tego też względu robotnik mógł decydować teoretycznie przynajmniej o swoim byciem.

00:09:13: Mówię tylko teoretycznie i od końca w roku zaczę się nie tylko w Poznaniu ale także w zakładach na południu polskim.

00:09:21: mówimy o kopalniach gdzie pierwszym sekretarzem miejscowej Organizacji partyjnej był Edward Gerek, także na północy w stoczniach robotnicy zaczęli organizować pierwsze masówki.

00:09:33: Dlaczego?

00:09:34: Ponieważ nie było ekwiwalentu za tę tak zwaną pracę ponadwymiarową.

00:09:39: Nie wypłacano nadgodzin i nie było tzw.

00:09:42: deputatów.

00:09:43: Robotnikowi żyło się coraz gorzej.

00:09:45: Panie kierowniku.

00:09:46: przede wszystkim jakie państwim zdaniem powinien spełniać zadania przemysł terenowy?

00:09:51: nam się wydaje, że powinien najpierw zaspakać potrzeby ludności naszego województwa a dopiero ewentualne nadwyżki zbywać w innych rejonach.

00:10:00: W zasadzie przemysł ten jest jednak przemysłem terenowym podległym bezpośrednio Rady Narodowej Wojewódzkiej jak i Powiatowych czy Miejskich Radów Narodowym.

00:10:09: W osiemdziesięciu siedmiu procentach zostają wojewózdwie poznańskim artykuły.

00:10:14: A tylko te innej idą poza wojewsopoznańskie.

00:10:18: To, co przynoszono na pierwszego do domu jako wypłatę zaczęło nie wystarczać.

00:10:23: nabierzące wydatki.

00:10:25: A wydatków było naprawdę dużo bo jeżeli dzisiejsza rodzina składa się zwykle z jednego bądź dwójki dzieci Wtedy, jakbyśmy spojrzeli na Poznań to trójka czwórka dzieci w rodzinie.

00:10:36: To była norma.

00:10:37: i teraz wykarmić tę trójkę czwórkę dzieci ubrać je do szkoły zapłacić za książki zeszyty.

00:10:43: To już nie było takie proste.

00:10:44: mimo tak jak powiedziałeś że robotnik jest tą siłą przewodniom narodu Nie było to do końca prawdą.

00:10:50: jeżeli chodzi o zawartość portfela Takie słynne słowo które wtedy głoszono widzcie rozumicie czyli zamierzana robotnika uspokoić ,że kiedy się będzie Dobrze, ale to kiedyś

00:11:03: nie nastąpi.

00:11:04: Były to przyczyny pośrednie wybuchu buntu robotników Poznania w dołowieczym roku.

00:11:11: o przyczynach bezpośrednich powiemy w następnym odcinku.

00:11:17: Będę mówił bardzo

00:11:18: króciutko!

00:11:19: Jestem jeden z delegatów,

00:11:21: który był pierwszy arresztowany

00:11:22: przed Mateją.

00:11:23: Wielgorz Józef.

00:11:25: Każdy prowokator czy szaleniec?

00:11:28: który odważy się podnieść rękę przeciwładzy ludowych.

00:11:32: Niech będzie pewny, że mu

00:11:34: tę rękę władza ludowa odrąbie

00:11:37: w interesie klasy robotnicz.

00:11:39: W okolicy Gmachu upe od Stroja Dąbrowskiego i Mylnej coraz więcej stanowi skówniowych manifestaniów.

00:11:45: Wroń pochodzi z rozbitej już o tej porze

00:11:47: więziemi... Siedemdziesiąta rocznica Robotniczego Bugtu.

00:11:50: A ludzie naprawdę byli zwurzeni.

00:11:52: to to był szczyt!

00:11:53: To był

00:11:53: szszyt już!

00:11:54: XXVIII czerwca, XIX s. poznań sprzeciwia się komunistycznej władzy.