"Teczki" Teatru Ósmego Dnia w Poznaniu

00:00:00: Witawanda Wasilewska.

00:00:01: Dziś w programie Teczki teatrum VIII Dnia opowieść o azbeckich dokumentach, tzw.

00:00:10: kwitach, które były zbierane w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych na aktorów teatru VIII Dnia przez Służby Bezpieczeństwa, współpracowników i innych donosicieli.

00:00:24: XIII grudnia, czterdzieści cztery lata od wprowadzania stanu wojennego w Polsce.

00:00:31: W trakcie jego trwania internowano łącznie dziesięć tysięcy stu trzydziestu jeden działaczy związkowych z niezależnym samorządnym związkiem zawodowym Solidarność.

00:00:42: Życie straciło ponad siedemdziesiąt w tym dziewięciu górników w Skopalni węgla kamiennego Wujek w Katowicach podczas pacyfikacji strajku.

00:00:52: Za chwilę teczki.

00:00:54: opowieść aktorów Teatru VIII Dnia.

00:00:57: Po teczkach opowieść o drużynie szpiku.

00:01:01: Założycielka i aktywistka fundacji Dorota Raczkiewicz odebrała wczoraj w sali ziemi tytuł wolontariuszki roku.

00:01:12: Teczki Teatru VIII Dnia.

00:01:20: Nazwisko i imię figuranta Kęszycki

00:01:23: Marcin

00:01:23: kryptonim Herkules.

00:01:25: Zabarwienie sprawy, działalność antypaństwowa naruszająca porządek prawno-publiczny.

00:01:30: Figuranta reprezentuje wrogi stosunek do obecnej rzeczywistości, zagadnienie, nauka, obiekt, uniwersytet im.

00:01:37: Adamamickiewicze oraz teatrus magonia.

00:01:39: Nazwisko i imię figuranta Wojciech Ewa.

00:01:42: Sprawa operacyjnego rozpracowania kryptonim Nana.

00:01:46: Zabarwienie sprawy.

00:01:47: Bardzo aktywnie zaangażowana we wrogą działalności.

00:01:50: Nazwisko i imię figuranta Janiszewski Tadeusz.

00:01:53: Sprawa operacyjnego sprawdzenia kryptoniem Judasz.

00:01:57: Działalność antypaństwowa narusza.

00:01:58: Nazwisko i imię figuranta Borowski Adam.

00:02:01: Kryptonim Adam.

00:02:03: Zabarwienie sprawy.

00:02:04: Wroga działalność w ramach Teatru VIII Dnia.

00:02:07: Miejsce popełnienia przestępstwa.

00:02:09: Naukowe twórcze.

00:02:11: Dział gospodarki, w którym powstały straty.

00:02:14: Kultura i sztuka.

00:02:16: Tutaj masz ułożenie.

00:02:17: Nie, no

00:02:18: możecie już na

00:02:19: tym sobie usiąść,

00:02:21: a chociaż nie wiem, czy wtedy jesteście w stanie w tych swoich gdziażyskach...

00:02:24: Teczki.

00:02:25: Reportarz

00:02:26: Wandy Wasilewskiej.

00:02:45: Więc

00:02:46: będę mówić jak ja, no dobra, no trudno, będzie się nie podobało, no to będzie, ale ja ci powiedziałem już raz, że no mogę robić tylko to, o co potrafię.

00:02:55: Z kolei te bupają, zostanie poinformowany.

00:02:58: Nie postanowili zakądać do te czeka, właściwie nawet nie chcieliśmy, powiem szczerze, natomiast takie zamieszanie wokół tego wywołane przez polityków i takie wyraźne manipulowanie, tym wyciąganie tych teczek po to, aby nawzajem się kompromitować, szantażować, to w zasadzie sprawiło, że nie chcieliśmy w ogóle do nich sięgać.

00:03:25: do momentu, kiedy tam się nie ukazała słynna lista, licz tajna też, na której znalazły się nazwiska Tadeuszeń i Szeckiego, Adama Wolowskiego, po prostu te nazwiska.

00:03:35: W związku z tym koledzy tam złożyli do IPN-u stosowne wnioski, otrzymali o status pokrzywdzonego, żeby to jakbyś wyjaśnić.

00:03:43: na wszelki wypadek, natomiast ja sama osobiście zwróciłam się tam dość późno, dopiero już w momencie, kiedy postanowiłam traktować taką materiał na jakiś rodzaj takiego dokumentalnego.

00:03:54: spektaklu czy jakby to nasi reportażu po prostu.

00:04:29: Ogólna koncepcja wystawianej sztuki zawierała się w próbie zestawienia groteskowych obrazów ludzi zepchniętych w świat iluzji.

00:04:36: Aktorzy operowali specyficznymi środkami wyrazów, jak przekleństwa najordynarniejszego gatunku.

00:04:42: Fragmenty pompatycznych przemówień, aluzje i jednoznacznie brzmiące hasła polityczne o wybitnie negatywnym zabarwieniu antysocialistycznym.

00:04:50: W celu oświetlenia fabuły przytaczamy fragmenty z prezentowanego tekstu.

00:04:55: Nadejdzie wreszcie taki czas galowy bal dla wielu z nas u szczęśliwego celu, gdzie w głównej sali staną w uścisku budowniczowie Grand Hotelu.

00:05:04: W kontekście sytuacji należy rozumieć tę pieśń jako chymne nadziei wszystkich ludzi pracy, którzy budują Grand Hotel Polskę, obecnie dostępne tylko dla elitej przywódców, a którzy kiedyś zajmą w nim należne miejsce.

00:05:16: Naczelnik Wydziału III KWMO w Krakowie podpułkownik Jan Bille.

00:05:26: Myśmy sobie kiedyś żartowali jakby zaczynając spektakł, godzina wolności przed państwem, wykorzystajmy to maksymalnie.

00:05:34: i myśmy tą wolność budowali w teatrze, żeby ludzie mogli uczyć się swobodnie oddychać, żeby pozbywali się strachu.

00:05:43: Strach to było to, czym taki totalitarny system rządzi, żeby nawzajem ludzi ze sobą powiązać, pouzależniać, A jednocześnie, żeby się o jakieś tam swoje małe sprawy bali.

00:06:00: A coś jak nie wiem, wyjazd do NRD było sukcesem wielkim.

00:06:06: I myśmy chcieli jakby budować coraz silniejszą, nie powiem tego dzisiaj, opozycję, ale

00:06:16: coraz

00:06:17: silniejsze kręgi ludzi, którzy się nie boją.

00:06:30: Króczyli za nami i obserwowali nas, podglądali, to właśnie tak.

00:06:36: nad jeziorem Hojno w Puszczynoteckiej, w absolutnej głuszy i taki matecznik, właściwie.

00:06:42: Jakiś czas potem okazało się także, że to nie taki znowu matecznik, nie taka głusza, bo właśnie dokładnie po drugiej stronie tego jeziora w czcinach siedzieli funkcjonariusze służby bezpieczeństwa i prowadzili dokładną obserwację, także... Mieli mnóstwo informacji dotyczących tego, co my tam robiliśmy.

00:07:00: A robiliśmy rzeczy, pewnie z ich punktu widzenia, no średnio ciekawe, poza może najwyżej goliznami, które mogli oglądać, bo sobie pływaliśmy.

00:07:13: Staraliśmy się żyć jak w wolnym kraju, mimo że to nie był wolny kraj i to dlatego może najbardziej denerwowało tych posiadaczy, władzy.

00:07:25: Lubiliśmy się dobrze zabawić, że tak powiem, wspaniały czas.

00:07:30: Mimo że również w tym czasie nie mogliśmy wyjeżdżać za granicę, ponieważ zatrzymano nam paszporty w siedemdziesiątym szóstym roku, aż do czasu Solidarności.

00:07:41: Nie mogliśmy grywać w niektórych miastach.

00:07:44: To wszystko do końca lat siedemdziesiątych coraz bardziej nas osaczało, ale myśmy się temu nie poddawali.

00:07:57: Poznań, dwudziesty zero trzeci siedemdziesiątego siódmego roku, tajne specjalnego znaczenia, egzemplarz pojedynczy.

00:08:04: Plan przedsięwzięć operacyjnych dotyczących sprawy operacyjnego rozpracowania do sprawy kryptonim Herkules.

00:08:10: Mieszkaniu kężickiego dokonano przeszukania, którego celem było uzyskanie dowodów nieprawnie pobieranych wynagrodzeń w spółkach wodnych.

00:08:18: Dowodów takich nie uzyskano, jednak w wyniku przeszukania zatrzymano.

00:08:22: zeszyt historyczny będący suplementem, do którego jest wydań kultury paryskiej, kilka odbitek petycji kierowanej do ministra zdrowia w sprawie robotników z Radomia.

00:08:31: Postuluje się podjęcie działań zmierzających do wyizolowania goześrodowiska, w którym przebywaj.

00:08:37: działań, m.in.

00:08:38: otrzynięcie go od członków Teatru VIII Dnia, prowadzenie działania o charakterze nękającym, których celem będzie zmiana jego zainteresowań i zniechęcenie go do dalszego prowadzenia wrogiej działalności.

00:08:49: Rozeznanie, czy figurant, czy ktoś z jego najbliższego otoczenia nie popełnił w przeszłości przestępstw natury kryminalnej.

00:08:56: w przypadku zaistnienia tego rodzaju wykroczenia sprawy skierować na drogę sądową.

00:09:01: Jednak robiły na mnie wrażenia, niektóre akcje, a oni dosyć nachalnie... nachodzili moich rodziców w miejscach pracy.

00:09:09: Tam ich

00:09:09: po prostu

00:09:10: straszli na wszystkie możliwe sposoby.

00:09:13: Również jakby stawiając na szale ich karierę zawodową, to wszystko potem stwarzało taką sytuację, że od tego jak ja się będę zachowywał zależy to jak mój brat sobie będzie radził, jak moja matka będzie, jak mój ojciec.

00:09:30: To stwarzało,

00:09:31: to dawało rzeczywiście takie poczucie,

00:09:33: że jest sfora, która szczuje i goni.

00:09:37: Jednym z takich najaktywniejszych pracowników etatowych służby bezpieczeństwa był mój kolega szkolny.

00:09:45: Byliśmy nawet w szkole w swoim czasie dosyć zaprzyjaźnieni, potem po maturze rozeszły się nam drogi, on podjął inne studia, a inne, a potem spotkaliśmy się po dwóch różnych stronach biurka.

00:10:00: Ewa, która była bardzo porywcza, kiedy spotykała właśnie mojego kolega, a razem.

00:10:05: Bardzo często zdarzało się, że razem.

00:10:08: Spotykaliśmy mojego kolegę.

00:10:09: Ewa zawsze go natychmiast wskazywała palcem i na całą ulicę krzyczała ubek, ubek, ubek.

00:10:17: No i on, któregoś razu tak idziemy, zanim Ewa krzyczy ubek, ubek, ubek.

00:10:23: On się w końcu odwrócił, tak spojrzał na mnie z wyrzutem podbieg do mnie i tak na mnie.

00:10:28: Pantoflasz, pantoflasz, pantoflasz.

00:10:32: UB przez długi czas jakoś tak kojarzyło nas w parę.

00:10:38: On uważał, że jestem całkowicie jakby pod pantoflem.

00:10:55: Ogólna ocena środowiska poznańskiego.

00:10:58: Aktyw środowiska poznańskiego dość nisko ocenia własne szanse działania.

00:11:02: Krąży więc opinia, że całe środowisko opozycyjne w Poznaniu to Stanisław Barańczaki kilku młodych pisarzy.

00:11:09: plus dziesięć osób z teatru ósmego dnia, plus około dwudziestu studentów, głównie filologia polska CW pseudonim Raturn.

00:11:18: No tyle nas było, ja też tak pamiętam.

00:11:22: I nie wiem dokładnie ile w liczbach oczywiście było funkcjonariuszy różnych szczebli, stopni.

00:11:30: W spontanicznej dość lekturze naszych akt naliczyliśmy ich około czterdziestu sześciu.

00:11:36: Wszystkie te urządzenia, które mieli, które funkcjonują pod kryptonimiami PT, czyli podsłuch telefoniczny, W, czyli kontrole korespondencji, B, tego akurat nie wiem.

00:11:47: Wiele tych dokumentów wyraźnie musiało być sporządzonych na podstawie podsłuchów w pomieszczeniu, bo są cytowane jakieś nasze wypowiedzi w trakcie rozmów, które prowadziliśmy na zebraniach teatru czy na jakichś spotkaniach popróbach

00:12:00: itd.,

00:12:01: więc musiał być podsłuch także w naszym pomieszczeniu.

00:12:05: teatrze, który wtedy mieścił się w klub jednowa.

00:12:08: Zresztą mamy dowody na to, że pewien TW, wziął do nim Heniek, który tym, że klub jednowa pracował, po prostu dostarczył klucza, które oni podrobili.

00:12:20: i myślę, że po prostu ten nasz kantorek skromny, bardzo pomieszczenia, w których my... Mieliśmy swoje biuro, swoje miejsce pracy, że on był regularnie sprawdzany, rewidowany i że na pewno był tam zamontowany po cudzu.

00:12:41: Połówne.

00:12:42: Charakterystyczną cechą teatru jest, że oprócz prowadzonej działalności antysocialistycznej większość aktorów popełniła szereg przestępstw natury kryminalnej i gospodarczej, że komo w celu powiększenia majątku teatru.

00:12:55: W rzeczywistości niektórzy z nich nie pracowali bądź utrzymywali się ze stypendium, a prowadzili wystawny tryb życia.

00:13:01: Organizowali orgie pijackie w swoich domach i na skargi sąsiadów musiało interweniować MO.

00:13:07: W sposób jednoznaczny można stwierdzić, że gdyby nie włączenie się aktorów teatru już megodnia do działalności antypaństwowej, baranczak byłby wyizolowany i nie miałby bazy.

00:13:17: To było tak, że nas na przykład nie chciano celowo traktować jako opozycji politycznej, tylko chciano z jednej strony rozbić naszą siłę jako zespołu i z drugiej strony wytworzyć dla naszej widowni i dla opinii publicznej w Polsce.

00:13:36: Takie wrażenie, że my jesteśmy jakimiś podejrzanymi malwersantami, przestępcami kryminalnymi, jakimiś zdemoralizowanymi typami.

00:13:48: Masz kilka rewizji w domu, wiele aresztowań na czterdzieści osiem, pobicia na komisariatach.

00:13:56: Na ostatnim wyjeździe w siedemdziesiątym szóstym roku cały zespół wrócił, a ja zostałem w Dysseldorfie, gdzie miałem za nasze, zaoszczędzone pieniądze zakupić różnego rodzaju wyroby ze złota, ponieważ je można było dalej w Polsce o wiele lepiej sprzedać.

00:14:18: I to złoto rzeczywiście pewnego ranka podczas rewizji zabrano mi.

00:14:23: jak walili w drzwi, że wchodzą.

00:14:27: I w pewnym olśnieniu sobie pomyślałem, chodzi również o to, żeby mi zabrać te wszystkie wyroby.

00:14:35: I to podkładałem pod tabczan, ale nie wiedziałem, że ten tabczan nie ma dna.

00:14:41: Więc jak oni w pierwszym ruchu otworzyli ten tabczan, to mieli wszystko jak na dłoni ładnie rozłożone.

00:14:54: Ubecję i władzę wściekało to, że my chcemy być niezależni finansowo, bo gdybyśmy byli zupełnymi biedakami, to byłoby łatwiej nas też niszczyć.

00:15:06: Ja wiedziałem o tym, że musimy mieć rezerwy, żeby sobie dawać normalnie radę w życiu z egzystencją najprostszą.

00:15:17: Myśmy chcieli kupić na przykład mały domek.

00:15:20: wpuszczy noteckiej w lesie.

00:15:22: No to ubecja do tego nie dopuściła, ponieważ kiedy już mieliśmy prawie to załatwione, to zmusili taką fajną babcie do tego, żeby przekazała to na tak zwany fundusz ziemi państwowy.

00:15:35: Ona przy okazji dostała jakiegoś wylewu krwi do mózgu.

00:15:39: paskudne historie z donosicielami, że oni się wcześniej dowiedzieli, uprzedzili nasz ruch, żebyśmy my się jeszcze bardziej nie usamodzielnili, nie mieliby możliwości obserwowania nas.

00:15:51: Ale im się udało to przez jakiegoś szpicla szybciej tam dotrzeć.

00:16:05: Podczas spotkania TV poinformował, że członkowie i sympatycy teatru óż mego dnia są grupą ludzi bardzo zamkniętą w sobie.

00:16:14: Na zewnątrz nie dyskutują na tematy politycznie drażliwe, zachowują się jednak bądź czucznie.

00:16:19: TV stwierdził również, że decyzje dotyczące teatru, a podejmowane przez zarząd wojewódzki socjalistycznego w związku studentów polskich, są przejmowane przez zespół z całkowitą ironią, tak jak gdyby nie istniało nic prócz teatru.

00:16:33: TVU poinformował również, że teatr od czasu do czasu urządza libacje, lecz są one wynikiem na tych miastowych decyzji i trudno przewidzieć, kiedy zespół może taką imprezę zorganizować.

00:16:46: Zwracać uwagę na wszelkie wypowiedzi dotyczące stosunku teatru do Studenckiego Komitetu Solidarności i prób wykorzystania tej organizacji do swoich celów.

00:16:55: Uwagi, TVU nie jest lubiany w gronie Teatru już mego dnia za to, że permanentnie upomina członków Teatru za pozostawianie bałaganów w pomieszczeniach klubu.

00:17:04: Do zespołu, do teatru nie przeniknął żaden TV, tak naprawdę.

00:17:09: A wynikało to stąd, że myśmy byli bardzo tacy rygorystyczni, jeśli chodzi o dobór towarzystwa.

00:17:16: Nawet takiego towarzystwa, z którym popijało się wódeczkę i rozmawiało o wszechświatowych zagodnieniach, ponieważ my byliśmy bardzo pryncypialni, tak naprawdę.

00:17:25: Myśmy rozmawiali o bardzo poważnych sprawach.

00:17:28: W związku z tym... No niewielki miał szansę, średniowy kształcony i marnie zaangażowany człowiek z zewnątrz, żeby tak naprawdę odegrać jakąś rolę w naszym życiu.

00:17:40: Ale my specjalnie nie nastajemy na rozszyfrowanie tych postaci.

00:17:46: Ja nie mam poczucia, że trzeba walczyć z każdym poszczególnym przypadkiem.

00:17:51: Denuncjatora, szpiega takiej podłej, niskiej jakiejś natury.

00:17:58: No bo byśmy się być może nie ogarnęli w ogóle.

00:18:03: W Gębę miałam ochotę dać wewnemu wszechpolakowi, który przyszedł do teatru i który próbował bajdużyć jakieś głupie, aczkolwiek bardzo obraźliwe rzeczy o jadzku kuroniu.

00:18:18: Trudno już, żebym dawała w Gębę każdemu TW, który przed trzydziestu laty na mnie donosił to i ja już bardziej mam emocje związane z tym wszechpolakiem, tzn.

00:18:29: na tamtych mogę już machnąć ręką.

00:18:31: że się dobrze urządzili, że dobrze na tym wyszli.

00:18:35: Bardziej w związku z tym martwią mnie i większą moją emocję budzą takie zachowania, że tak powiem całkowicie nowej generacji, która potrafi po prostu hasać.

00:18:49: po czasie, który minął jeszcze nie tak dawno przecież i który zapewnił im to, że dziś właśnie mogą nagle przejść najgorszą nawet obelgą, a my musimy się powstrzymać, no bo chodzi było o tę demokrację.